Corona zorgt voor knuffeltekort: ‘basorexia’ en huidhonger te lijf

In ‘basorexia’ horen we het woord ‘bas’, dat verwijst naar het Franse werkwoord ‘baiser’ of zoenen. En ‘orexia’ betekent in het Grieks eetlust. Basorexia is dus niets meer of minder dan de drang om iemand te kussen.

Wanneer je iets heel erg mist, wordt de begeerte meestal groter. Als je dus lang niet hebt kunnen of mogen zoenen, kan je veel meer last krijgen van basorexia. Dat is slecht nieuws in deze quarantainetijd.

Een ander mooi woord om het huidige kus- en knuffelgebrek te beschrijven  is ‘huidhonger’. Het wijst op een gemis aan huidcontact. Want aanraken is ook echt een levensbehoefte, zoals eten en drinken. Te vroeg geboren baby’s worden op de blote huid gelegd. Liefdevolle aanrakingen zijn helend. Zo weten we bijvoorbeeld dat knuffelen de productie van oxytocine verhoogt, waardoor je een hogere weerbaarheid hebt tegen stress. Oxytocine wordt niet voor niets het  ‘knuffelhormoon’ genoemd.

We verzamelden enkele suggesties om je oxytocine-tekort op te vangen als je je toevlucht niet kan nemen tot knuffelen of kussen.  Of ze allemaal even goed werken, weten we helaas niet:

  • Knuffel je huisdier;
  • Praat of bel regelmatig met goede vrienden;
  • Geef of ontvang complimenten;
  • Lach, bijvoorbeeld door naar tv-programma’s te kijken die je aan het lachen maken;
  • Luister naar rustgevende muziek, waarvan je blij wordt;
  • Ga wandelen in de natuur;
  • Doe sport of mediteer;
  • Maak oogcontact. Er bestaat zelfs een website waar je een minuut lang in de ogen van een vreemde kan kijken: https://www.human.online/

Hebben jullie nog suggesties om onze basorexia of huidhonger te verlichten?

Verbeter je gewoontes

Maak van geluk een gewoonte” (Emile Ratelband)

Nu we allemaal wat uit ons normale doen zijn door de ‘ophokplicht’ vanwege het Coronavirus is het misschien een goed idee om je gewoonten eens onder de loep te nemen: de goede én de slechte.

Wat zijn je dagelijkse routines? Welke positieve gewoontes mis je? Kan je ze vervangen door alternatieven? Maar nog belangrijker: welke slechte gewoontes zijn er nog wel en kan je die ook veranderen? Nu je toch al uit je normale ritme bent, is deze periode misschien een uitgelezen kans.

Maar hoe ontstaan gewoontes en waarom zijn ze zo hardnekkig? Charles Duhigg legt uit dat het ongeveer 21 dagen duurt om een gewoonte te installeren. Maar eens ze er is, wordt ze als gewoontelus in je hersenen afgedraaid. Deze lus verloopt in drie stappen: eerst is er een signaal -een seintje dat de gewoonte in gang zet-,  daarna is er de routine zelf gevolgd door een beloning. Als deze lus vaak genoeg doorlopen is, ligt de gewoonte min of meer vast. Je hersenen zijn dan als het ware geprogrammeerd.

Hoe ga je dan te werk om je gewoontes te veranderen? Volgens Duhigg is het bijna onmogelijk om de gewoonte uit te roeien maar je kan ze wel veranderen. Dat doe je door het signaal en dezelfde beloning te koppelen aan een nieuwe routine. Stel dat je bijvoorbeeld na een tweetal uur werken moe wordt (het signaal) en dan uit gewoonte even een tussendoortje gaat eten (de routine), waarna je weer energie krijgt (de beloning). Je zou in de plaats daarvan even een praatje kunnen gaan maken met je partner of een andere activiteit zoeken met hetzelfde resultaat.  Hou dan deze nieuwe gewoonte minstens 21 dagen vol.

Mogelijk heb je ook al ontdekt dat bepaalde gewoonten toch als vanzelf verdwenen zijn omdat het signaal zich niet voordoet. Sinds ik thuiswerk is mijn koffiegebruik bijvoorbeeld drastisch gedaald. Doordat ik collega’s geen koffie meer zie drinken, krijg ik zelf het signaal niet meer om telkens koffie te halen…

Leestip: Charles Duhigg, Macht der gewoonte, Waarom we doen wat we doen en hoe we dat kunnen veranderen, Amsterdam, 2015.

Waarom exponentiële groei ons brein te boven gaat

Exponentiële groei is moeilijk te vatten. Een klein experiment: je mag kiezen. Je krijgt elke dag 1000 euro gedurende 30 dagen. Of je krijgt gedurende de volgende 30 dagen de eerste dag één cent, de tweede dag twee cent, de derde vier enzovoort gedurende 30 dagen. Wat kies je?  

Een ander voorbeeld: vouw een stuk papier 50 keer dubbel. Hoe dik wordt het dan? Schrijf je schattig op voor je verder leest. 

Wanneer we ervan uitgaat dat het papier een dikte heeft van 10 millimeter, dan heeft het na 50 keer vouwen een dikte van 100 miljoen kilometer of de afstand van de aarde tot de zon!

En wanneer je dacht om slim te zijn met je keuze voor 1000 euro per dag, ben je er ook aan voor de moeite.  Je hebt dan slechts 30 000 euro. Bij de tweede optie kom je uit op meer dan 10 miljoen euro.

Hoe komt dat?  Bij exponentiële groei wordt het aantal steeds met eenzelfde getal vermenigvuldigd, bijvoorbeeld verdubbeld. In het begin is dat niet zoveel omdat je van weinig vertrekt, maar hoe verder je gaat hoe groter het getal waarvan je vertrekt, waardor het verdubbelen dus een steeds groter impact lijkt te hebben.  Van 2 naar 4 lijkt niet veel maar wanneer we aan 200 zijn is een verdubbeling ineens 400. En als je aan 1000 bent, gaat het ineens naar 2000.

Als je bedenkt dat mensen soms meer dan twee anderen kunnen besmetten, besef je dat het met de exponentiële groei van het coronavirus ook heel snel kan gaan. En dat we dus maar beter in ons kot blijven…

Leestip: Rolf Dobelli, De kunst van het heldere denken, 52 denkfouten die je beter aan anderen kunt overlaten, 2014, Amsterdam.

Zorgt Corona voor een ‘Shinkansen-effect’?

“We kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt” (Albert Einstein)

De ‘Shinkansen’ is een netwerk van hogesnelheidslijnen in Japan, waarop de beroemde kogeltreinen (Japanse hogesnelheidstreinen) rijden. Deze nieuwe manier van transport zorgde voor een economische revolutie in het midden van de twintigste eeuw.

Wat is er dan zo speciaal dat we van een ‘Shinkansen-effect’ kunnen spreken?

Toen de Japanners hun treinen wilden moderniseren konden ze ervoor kiezen om de treinen wat sneller te laten rijden op het bestaande netwerk, maar in plaats daarvan kozen ze voor een totaal nieuwe oplossing. Ze gingen  bredere spoorlijnen aanleggen zodat er een totaal nieuw soort treinen op kon rijden, die snelheden haalden van 200 km per uur.  

Een Shinkanseneffect verwijst dus naar een andere manier om problemen op te lossen, namelijk door het patroon te doorbreken dat je tot nu toe gebruikte. Dit vereist dus eigenlijk een mentale sprong. Je moet immers de manier waarop je tot nu toe bepaalde problemen hanteerde volledig verlaten om een nieuwe strategie te vinden.   

Misschien moeten we de manier waarop we bepaalde problemen oplossen eens onder ogen zien en kijken of er ook andere perspectieven of manieren zijn om ons doel te bereiken.

  • Wat maakt ons gelukkig? Hoe blijven we gezond?  Hoe gaan we met elkaar om?
  • Blijven we denken in termen van meer geld, meer consumeren, meer op reis gaan en hopen we dat  techniek en wetenschap alles zal oplossen?   
  • Is de Coronacrisis een opportuniteit om nieuwe (en betere) oplossingen te ontdekken?

Ga op zoek naar je ‘ikigai’

“Alleen wie bezig blijft wil honderd worden” (Japans gezegde)

Nu de wereld door het Corona-virus tot stilstand is gekomen (met uitzondering van de helden die onze gezondheid verzorgen of essentiële diensten blijven voorzien) is het misschien goed om eens stil te staan bij je ‘raison d’être’, je reden van bestaan of wat Japanners je ‘ikigai’ noemen. Ikigai is wat de inwoners van Okinawa kenmerkt. In dat Japanse dorp wonen meer gezonde en actieve honderdjarigen dan waar ook ter wereld.

Garcia en Miralles interviewden de inwoners om te achterhalen wat hun geheim is. Zij verzamelden volgende tien raadgevingen:

  1. Blijf altijd actief met wat je graag doet, ga niet met pensioen
  2. Doe rustig aan want haast is omgekeerd evenredig met kwaliteit van leven
  3. Eet je niet helemaal vol maar stop als je buik ongeveer 80% vol is.
  4. Omring je met goede vrienden en onderhoud je vriendschappen dagelijks
  5. Zorg voor een goede conditie door te bewegen (werk in de tuin, wandel,…)
  6. Lach
  7. Zoek de natuur op
  8. Bedank je voorouders, de natuur, je naasten…
  9. Leef in het nu
  10. Volg je ikigai

Ikigai is daarbij de rode draad die alles kleurt. Het verwijst naar je passie, de zingeving van leven, waarom je ’s morgens wil opstaan.

Het ikigai bevindt zich op het kruispunt van deze vier onderdelen:

  • Waar je van houdt,
  • Wat de wereld nodig heeft
  • Waar je voor wil betaald worden
  • Waar je goed in bent
Ikigai

Als je je ikigai gevonden hebt, doe je wat je graag doet, wat de wereld nodig heeft en waar je goed in bent. Bovendien is het ook waar je voor betaald wordt.

Waar sta jij elke dag voor op? Heb je je ikigai al gevonden? Mogelijk vinden we in het vervolgboek enkele tips voor wie nog op zoek is… Vervolgt dus J

Leestip: Francesc Miralles en Héctor Garcia, Ikigai, Het Japanse geheim van een lang en gelukkig leven, 2016.

20 Thuisblijftips

Wat kun je zoal doen als je veel thuis blijft? Hier volgen 20 tips.

Online musea bezoeken

In een artikel van Hln wordt opgelijst welke musea je online kan bezoeken.

https://www.hln.be/nina/vrije-tijd/deze-musea-kan-je-virtueel-bezoeken-als-je-thuis-zit-door-corona~aa677dbd/?fbclid=IwAR0YKZS6y4oW_aA-OCHA6pvTjHQltKL1rw-Rob_lRLQrmvhKr8dMxnbwE7c

Series of films kijken

Je kan altijd je favoriete serie nog eens opnieuw kijken. Of misschien kan je eens uitwijken naar documentaires, wie weet leer je wat bij.

Boeken lezen of beluisteren

Een boek lezen ligt voor de hand, maar je kan ook een boek beluisteren met een luisterverhaal.

Hier vind je alvast gratis verhalen van 30 minuten: https://www.deburen.eu/magazine/449/radioboeken-download-gratis-100-luisterverhalen

Sporten

Wie dacht om een excuus te hebben om niet meer te hoeven sporten, vergist zich. Je kan uiteraard via Wii sporten maar er zijn ook heel wat online lessen te vinden op youtube, bijvoorbeeld yoga, dansen…  Of als je thuis wil fitnessen zonder toestellen, vind je hier alvast inspiratie: https://www.betersport.be/betersport-magazine/thuis-sporten-zonder-apparaten#gref

Spelletjes spelen

Heb je nog een ‘mens erger je niet’ of ‘ganzenbord’.  Heerlijk om terug oude gezelschapsspelletjes te spelen. Heb je ze ondertussen de vuilbak in gegooid. Geen nood, je kan altijd zelf terug een spel maken: https://www.knutselidee.nl/spellen/spellen.htm

Knutselen of handwerken

Wie kan breien of haken, naaien kan daar allicht veel uurtjes mee zoet zijn. Op facebook zijn er groepen die je leuke patroontjes aan de hand kunnen doen.  Maar ook als je geen handigheid hebt, kan je allerlei knutselideeën vinden: tik gewoon ‘knutselideetjes’ in op internet en je bent vertrokken. En met oude wc-rolletjes kan je heel wat doen -)

Virtueel op reis gaan of gamen

Voor wie het moeilijk heeft om binnen te blijven…  Je kan de wereld verkennen via een online spel, bijvoorbeeld Geoguessr. Dit spel gebruikt Google StreetView en er is ook een gratis proefversie van. Je wordt ergens in de wereld gedropt en moet er vervolgens achter zien te komen waar je bent. Je kan kiezen voor bekende plekken of een willekeurige plek in de wereld en je kunt het in je eentje spelen of tegen iemand anders.

https://www.geoguessr.com/

Je kan uiteraard ook nog tal van andere games gaan spelen.

Ontspannen

Op youtube zijn tal van filmjes te vinden met onstpanningsmuziek, meditaties, hypnoses… Deze dagen zijn een uitstekende kans om ’t eens uit te proberen. Of je kan extra lang douchen of in bad gaan, een gezichtsmasker uitproberen of gewoon jezelf extra verwennen.

Iets nieuws leren

We kunnen niet op reis maar je kan wel voorbereiden voor toekomstige reizen, bijvoorbeeld door een nieuwe taal te leren. Of leer spelen op een muziekinstrument.

Online shoppen

We kunnen nog altijd de nieuwe collecties gaan bekijken bij de online winkels. En een verlanglijstje maken of ineens al iets bestellen.

Schrijven

Houd een dagboek bij over de Coronadagen of begin eindelijk eens aan dat roman dat je wilde schrijven. Wie weet zit er een schrijver in je.

Puzzelen

Ga samen een puzzel van 1000 stukjes oplossen. Heb je geen puzzel?  Maak er dan zelf een door een foto in stukjes te knippen.  Wie graag puzzelt kan ook kruiswoordraadsels, sudoko’s, logigrams … gaan oplossen.  Bij denksport kan je alvast online verschillende types uitproberen: https://www.denksport.be/online-puzzelen

Muziek beluisteren, spelen of schrijven

Je kan je oude muziekcollectie bovenhalen en wat terug beluisteren. Of waarom probeer je zelf niets te spelen of zelfs muziek te schrijven? Je kan ook samen zingen. Dat is eens wat anders dan onder de douche zingen.

Chatten

Ga eens kijken op je facebook welke vrienden je lang niet meer hoorde of zag en ga eens chatten. Zo kun je oude vriendschappen terug nieuw leven inblazen. Of je kan het avontuur opzoeken en via ‘chatroulette’ contact zoeken met complete vreemden. Wel opletten dat je geen rare snuiters tegenkomt, maar ook met gewone mensen kan het hilarische conversaties opleveren. Voor de durver dus.

Je bezinnen

Misschien is dit ook een uitstekende tijd om je eens te bezinnen over jezelf. Schrijf een brief aan jezelf om pas binnen tien jaar te lezen. Noteer wat je aan het doen bent of hoe je leven er nu uitziet. Geef jezelf advies en kijk over een aantal jaar of je dit ook daadwerkelijk hebt opgevolgd. Leuk om te schrijven én om straks terug te lezen!

Rommelen en poetsen

Dit is een uitgelezen tijd om oude spullen weg te gooien, je kasten uit te wassen. Of waarom niet ineens je hele interieur veranderen. Past het dressoir beter aan de andere kant of wil je ’t bankstel eens op een andere plaats zetten?

Klussen

Welke klussen heb je altijd al uitgesteld omdat je geen tijd had?  Het groenaanslag op de terrastegels moet weer eens verwijderd worden en je hebt nog altijd je rookmelders niet opgehangen (foei dus hoog tijd om dit eindelijk aan te pakken).

Huisdieren verwennen

Besteed eens extra zorg aan je lieverds: steek ze in bad, geef ze een extra borstelbeurt. Maak een leuk speeltje voor hen of beter nog: ga zelf met hen spelen.  Hier vind je alvast inspiratie voor spelletjes:

Met je hond: https://www.doggo.nl/artikelen/recreatie/hersenwerk-voor-je-hond/

Met je kat: https://howtocat.nl/spelen-kat-tips/

Met je konijn: https://nl.wikihow.com/Met-je-konijn-spelen

Foto’s ordenen

Ga eens kijken naar je fotocollectie. Maak er mooie afzonderlijke mappen van. Ga samen kijken naar oude foto’s en haal herinneringen op.

Kokerellen

Zoek al je oude recepten bij elkaar en bak eens een lekkere taart. Of probeer wat nieuwe ingrediënten uit. Kook eens een exotische schotel.

De 10 seconden meditatie

“Hoe stiller je wordt, hoe meer je kan horen” (onbekend)

Wat kun je deze dagen nog doen behalve lezen, Netflix kijken en je vervelen? Je kan beginnen met meditatie. Daarbij is de 10 seconden meditatie van Chade-Meng Tan misschien een goed begin. Tan was systeemanalyst bij Google en ontdekte meditatie op zijn 21ste . Hij startte met cursussen meditatie voor Google-medewerkers. Om te bewijzen dat meditatie even nuttig kan zijn als een zoekopdracht op Google ontwikkelde hij een korte oefening.  Immers, wat nodig is volgens Tan, is dat je je ontspant zodat je hartslag omlaag gaat en je de spieren losmaakt.

De oefening gaat als volgt:

  1. Neem iemand in gedachten, bij voorkeur iemand om wie je geeft.
  2. Denk: ik wens deze persoon toe dat hij /zij gelukkig is
  3. Adem drie keer in en uit terwijl je die gedachte vasthoudt.
  4. Doe dit elke dag om: een gewoonte te maken van je wens voor andermans geluk… Daar word je zelf ook gelukkiger van.[1]

Volgens Tan maakt meditatie je vriendelijker en blijer en verhoogt het bovendien ook de creativiteit.

En als meditatie je niet ligt, kun je altijd nog af en toe gaan wegdromen…


[1] Zomorodi Manousch, Een pleidooi voor verveling, Hoe je productiever en creatiever wordt door af en toe weg te dromen, Amsterdam, 2018.

Klagers de baas

Je kunt je ergeren aan van alles en nog wat maar je bent het niet verplicht. (onbekend)

Er is altijd wat om over te klagen.  Misschien betrap je ook jezelf wel eens op klagen, zeuren of brommen want het kan ook wel eens heerlijk zijn om de frustratie de vrije loop te laten. Maar sommige mensen zien vaker wat er niet klopt, wat misloopt of niet deugt en vallen hun medemens om de haverklap lastig met hun geweeklaag. Wat doe je dan?  Luister je geduldig tot het voorbij is? Je kan de klager ook een koekje van eigen deeg geven, een strategische zet doen waardoor de klager spijt krijgt dat hij (of zij J) ooit met het gezeur is begonnen. Hoe ga je te werk? Wijnberg stelt voor om de ‘klaagimplosie’ te gebruiken:

  • Nu hebben ze weer peuken op de grond gegooid. En er liggen ook weeral colablikjes op de stoep.

Ga mee in het klagen en doe er nog een schep bovenop.

  • Ja, verschrikkelijk zeg. Wat voor mensen zijn dat?  Gooien ze thuis ook gewoon alles op de grond? De viespeuken.
  • Ja, echt hé. Die mensen kennen wellicht het concept ‘vuilnisbak’ niet.
  • Schandalig ja. En wedden dat dat ook dezelfde mensen zijn die overal hondenpoep achterlaten. Wist je dat er mensen zijn die hun grote huisvuil ook gewoon bij de buren achterlaten. Nog even en ’t is hier een vuilnisbelt. Dan komen er ook meteen weer ratten.

Draag een absurde of extreme oplossing  aan.

  • Misschien moeten ze toch eens overal verborgen camera’s hangen zodat de boosdoeners gefilmd worden. Dan kunnen ze opgevorderd worden om eens mee te gaan met de vuilniskar. Of hen een taakstraf opleggen. Of zoals een hond hen eens met hun neus in hun eigen viezigheid duwen, bah!
  • Tja, ik denk dat zo’n camera’s niet kunnen vanwege de privacy. En voor een taakstraf moet je ook eerst nog vinden wie de viespeuk was.
  • Tja, maar jij legt wel mooi de vinger op de wonde. Goed dat jij ziet wat er aan de hand is. De hufters.

Stel de klager verantwoordelijk voor de definitieve oplossing van de klacht en blijf doorzeuren over een oplossing tot de klager het opgeeft.

  • Tijd voor actie, denk ik dan. Ik stel voor dat je de stad contacteert om eens te komen kijken. Of misschien kan je een buurtcomité beginnen zodat je met de buren kan afspreken wat eraan kan gedaan worden? Of een petitie?  Is dat wat?  Wat denk je? 
  • Ho ho, ik denk niet dat het aan mij is om daarin actie te ondernemen.
  • Hoezo? Jij ziet de zaken zo scherp. Ik bedoel, het is toch echt rampzalig. 
  • Tja, dat wel maar om daarom ineens de buren op te trommelen of het initiatief te nemen. Nee, dat zie ik echt niet zitten

Laat je teleurstelling blijken over de passiviteit van de klager.

  • Dat begrijp ik nu niet zo goed. Jij zou dat toch perfect kunnen aankaarten? Als je ’t zo serieus meent met je klacht, zou ik toch denken dat je er best iets aan kan doen. Dat valt me nu tegen van jou. Ik vond het net zo goed van je dat je al die zaken zo goed in de gaten had. Nu had ik gedacht dat je krachtdadiger was.
  • Zeg, nu overdrijft je wel hoor.
  • Hoezo, was je klacht dan niet ernstig?
  • Jawel, maar ik heb al spijt dat ik erover begon.

Vind je deze techniek wat al te gekunseld, dan kan je  ook nog willekeurig van onderwerp verwisselen. Dat gaat dan ongeveer zo:

  • Nu hebben ze weer peuken op de grond gegooid. En er liggen ook weeral colablikjes op de stoep.
  • Wat vind jij eigenlijk van die nieuwe plannen om het verkeer in Antwerpen op te lossen?
  • Hm, wat… Ik was nog bezig over het vuilnis op ’t straat
  • Ja, klopt. Maar sowieso vraag ik me af of het belastinggeld niet beter kan besteed worden.
  • Nee, als je daarover begint. Het belastinggeld wordt op zoveel manieren over de balk gesmeten…
  • Ja, en dan vraag ik me ook af wat ze nu met het zomeruur gaan doen…
  • Luisteren kun jij blijkbaar niet hé?  Ik was nog bezig met iets anders.
  • Ja, maar ik denk soms sneller. Vanmorgen zag ik nog in de krant dat er weer een ongeluk met een dronken bestuurder was. Het is toch verschrikkelijk.
  • Tja, ik ben de draad van het gesprek nu kwijt.
  • Geeft niets, ik moet er vandoor. Tot ziens.

Wedden dat klagers voortaan twee keer nadenken voor ze je met hun gezeur lastig vallen…

Leestip: Jeffrey Wijnberg, Verbale intelligentie, 2014.

Adviseren of provoceren?

Soms wil je iemand gerust stellen maar bereik je daar net het tegenovergestelde mee.  Of je geeft raad maar voor elk advies krijg je een nieuw probleem. Het kan ook anders…

Allen Fay vertelt over een vrouw die haar man steevast vraagt om advies over haar kleding en hoe erg de arme man zijn best doet, het antwoord is nooit genoeg. Herkenbaar bij veel mannen waarschijnlijk? De conversatie gaat dan ongeveer als volgt[1]:

“Vrouw: Is deze goed?

Man: Ja, die is goed, prima

Vrouw: Weet je het zeker?

Man: Ja, heel zeker. Ik hou van deze in het bijzonder, maar je ziet er uitstekend uit in al de jurken die je hebt aangetrokken.

Vrouw: Dat is niet zo; aan jou heb ik niets.”

Er werd hem voorgesteld om het eens anders aan te pakken:

“Vrouw: Is deze in orde?

Man: Nee, de achterkant is gekreukt. Hij is ongeveer twee millimeter te lang en ziet er grotesk uit. Bovendien zit er een duidelijk zichtbare vlek op die er vreselijk lelijk uitziet. Daar komt bij, dat de kleur je helemaal niet staat en dat de zoom ongelijk is.

Vrouw: (Lachend) Je bent gek.”

Daarmee wil ik geen pleidooi houden om nu voortaan elke vraag van ons, vrouwen, over kleding te beantwoorden op deze manier. Maar het illustreert wel hoe een beetje provocatie helpt om één en ander te relativeren of je gesprekspartner aan te moedigen zelf oplossingen te zoeken.


[1] Fay Allen, Hoe erger hoe beter, de paradox in de therapie, Haarlem, 1980, blz. 96

Wat hebben bomen en een overvolle tram gemeen?

In een overvolle lift of tram is het een kunst om niet op te botsen tegen je medepassagiers. Het liefst maak je je dan zo smal mogelijk omdat je niet wil dat een onbekende te dichtbij komt.

Bomen gebruiken uiteraard geen lift maar ze delen soms wel een kleine oppervlakte en dan krijgen ze hetzelfde probleem.

Hoe lossen zij dat op? Ze groeien gewoon op een gepaste afstand van elkaar. Dat geeft heel mooie effecten. Er ontstaan een soort gangen tussen de bomen, zoals je kan zien op de foto. Het fenomeen is ook gekend als ‘crown shyness’ of ‘kroonschuwheid’.