Vlindereffecten

Kende je het woord ‘liminaliteit’ al? Wij niet. Het woord komt uit antropologie. Als mensen in een overgangsritueel van het ene stadium naar het andere gaan, zijn op een bepaald moment in ‘liminaliteit’, dat wil zeggen dat ze op het grenspunt zitten tussen hun oude status en de nieuwe.

Bijvoorbeeld bij een communie, een huwelijk, een doop,… is er altijd een overgang van één status naar een andere. De Franse antropoloog Arnold Van Gennep stelt dat er bij zo’n overgangsrituelen drie fases zijn:

• de afscheiding, waarbij men afscheid neemt van de vorige status (denk bijvoorbeeld aan vrijgezellenfeesten)
• de liminaliteit: een soort rituele dood en nieuwe geboorte (de plechtigheid van de trouw zelf)
• herintrede: waarbij men een nieuwe status krijgt (het gehuwde leven)

Een mooi voorbeeld van liminaliteit is een studentendoop: op het moment van de ontgroening is men al geen buitenstaander meer, maar toch ook nog geen volwaardige student. Men zit in een soort tussenfase.

Liminaliteit is dus een soort ’twighlight zone’, wanneer het oude er niet meer is, maar het nieuwe ook nog niet bestaat.

Het concept liminaliteit past ook op hele samenlevingen die door een plotse crisis gaan, zoals revoluties, epidemieën,…  Het is een periode met veel twijfels en chaos, waarbij radicale vragen worden gesteld. Tegelijk is er ruimte voor veel creativiteit en nieuwe oplossingen.

Wat we nu doormaken kan dus aanzien worden als een liminale periode. Verschillend met de overgangsrituelen zoals huwelijk en doop enz. is dat er geen ceremoniemeester is die het proces goed begeleidt en dat we niet precies weten in welke nieuwe status we zullen terecht komen…

Riane Eisler zei het zes jaar geleden al. Het wordt tijd voor een ‘zorgende economie’. Riane vraagt zich af wat de werkelijke indicatoren zijn voor groei en welzijn. Ze stelt vast dat de economische groei vandaag niet echt meet wat ons welzijn bepaalt.  Zo zijn oorlogen, meer gevangenen, meer zieken,… allemaal goed voor de economische cijfers. Immers, er wordt veel geld verdiend met de verkoop van wapens, het privé beheer van gevangenissen en de verkoop van geneesmiddelen. Zelfs milieurampen leveren winst op. Denk maar aan de opbrengsten voor kuisbedrijven, juristen, enz.

Maar wat met de winst aan welzijn door zorgtaken voor ouderen, kinderen, zieken, gehandicapten, … waar talrijke huismoeders en –vaders, zorgers en vrijwilligers zich dagelijks voor inzetten. En wat met de zorg voor de natuur? Die winsten wordt amper in de economische cijfers opgenomen. Riane zegt dat dit soort taken eerder ‘vrouwelijke’ taken zijn (ook als ze door mannen worden uitgevoerd). En dat soort taken werd volgens haar vanuit de geschiedenis en het ‘dominantie-model’ altijd al stiefmoederlijk behandeld.

Ze stelt daarom voor om als maatschappij meer waarde te gaan hechten aan wat zorgende mensen voor ons en de omgeving doen en dat ook te weerspiegelen in de economische indicatoren. Dan zijn niet niet enkel wapenverkoop, sigarettenverkoop en het massaal plunderen van onze natuur verantwoordelijk voor het economisch succes maar ook zorg voor elkaar en de natuur.

Nu we in deze tijden merken hoe we afhangen van al die zorgverleners, is haar verhaal actueler dan ooit!

Leestip: Eisler Riane, Creating a real Wealty economy,  From Phantom Wealth to a Wiser Future for All Humanity, 2014.

Een tijdje geleden, het was nog in het pre-corona-tijdperk, woonde ik een lezing bij van Majd Khalifeh. Majd is in Dubai geboren als Palestijnse vluchteling, met het statuut van ‘staatloze’. Hij was een buitenlander zonder land. Nu is hij Belg en voelt hij zich herboren. Die avond werd ik helemaal meegezogen in zijn verhaal en kocht ik zijn boek. Ik beloofde hem daar kort mijn idee over te schrijven. Bij deze.

Zijn boek ‘Herboren. Hier komt een nieuwe Belg’ leest als een trein. Ik heb het zelfs twee maal gelezen. Een tweede keer om alles nog eens goed te laten bezinken. Zijn droom – een nationaliteit krijgen in een stabiel land en een diploma behalen – is voor de meesten onder ons zo evident, dat we er zelfs niet meer bij stilstaan. Dankzij zijn verhaal kan je niet anders dan daar toch even over te reflecteren, en die evidenties leren appreciëren. Ik bewonder zijn positieve manier van in het leven staan, van problemen relativeren en de situatie zo positief mogelijk inschatten. Dat is een levensfilosofie waar ik van hou. Ook zijn humor kon me wel bekoren.

Ondanks de ernst van zijn verhaal (zijn vlucht uit Syrië, de procedures voor asiel en regularisatie, zijn verblijf in asielcentra…) bracht Majd me geregeld aan het lachen. Zijn ongelooflijk gevoel voor humor maakt de lezing van zijn boek bijzonder aangenaam. En misschien ook gemakkelijker te verteren voor ons, want het gedrag van de Belg, of Vlaming, tegenover mensen die hier asiel zoeken, is niet altijd zo fraai…

Majd geeft ons een goede inkijk in het proces waar je als vluchteling en asielzoeker door moet. Mijn ergste nachtmerrie komt nog niet in de buurt van wat hij heeft moeten doorstaan. En vele anderen zoals hem ook. Daarnaast laat hij ons kritisch kijken naar onze eigen identiteit, cultuur en gewoontes, en hoe wij ‘integratie’ definiëren en met nieuwkomers omgaan. Tenminste, als je ervoor open staat. Hij benadrukt dat dit van beide kanten moet komen. Ook als asielzoeker of nieuwkomer moet je bereid zijn om de taal en cultuur van de ontvangende samenleving te leren, en moet je actief deel uitmaken van die maatschappij. Zij moeten inspanningen leveren, maar zo ook wij, om te leren begrijpen, ons in te leven in hun situatie en hen kansen te geven.

Ik vind dat Majd het proces waar hij doorging mooi in beeld brengt. Zo lees je dat België nieuwkomers veel kansen biedt, en daar mogen we best fier op zijn. Aan de manier waarop, kunnen we wel nog sleutelen, vind ik. Nieuwkomers moeten die kansen dan ook wel grijpen, en hun deel van het contract nakomen. Het boek leert ons dat dit echter verdomd niet gemakkelijk is. Als nieuwkomer moet je beschikken over een goede portie assertiviteit, pro-activiteit, creativiteit, lef en doorzettingsvermogen. En daarnaast liefst ook nog over een taalknobbel. Dat is niet iedereen gegeven.

Naast dit alles heeft Majd me anders leren kijken naar voetbal, muziek, gele kaas en patatjes, fietsstallingen, gaan stemmen en de Chiro. En dat we allen ten slotte gewoon mens zijn.

Dank je Majd voor het delen van je verhaal! Mijn mening over dit boek? Een must read!

“Success consists of going from failure to failure without loss of enthusiasm.” (Winston Churchill)

Wiens verdienste is het wanneer je succes hebt? Schrijf je dat toe aan geluk? Terwijl het succes van anderen hun eigen verdienste is? En ga je bij mislukkingen jezelf de schuld geven? En als iemand anders faalt, schrijf je dat dan toe aan de omstandigheden…? Ben je hard voor jezelf en begrijpend voor anderen?

Als je beseft dat je andere maatstaven gebruikt voor jezelf als voor anderen, ben je al een stap dichter om je succes te claimen.

Maar het kan zover gaan dat je aan ‘imposter syndroom’ of ‘oplichterssyndroom’ gaat leiden. Deze term werd in 1978 voor het eerst gebruikt in een artikel van klinisch psychologen Pauline Clance and Suzanne Imes. Ze merkten dat veel succesvolle vrouwen het gevoel hebben dat hun succes niets te doen heeft met hun persoonlijke kwaliteiten of hard werken. Ze zijn dus voortdurend op hun hoede om ‘door de mand te vallen’ als een bedrieger die het succes niet verdient.

Hoog tijd dus om eens objectief al je sterke punten op te lijsten. Welke kwaliteiten heb je? Wat zijn je verwezenlijkingen?  Som ze allemaal op. Bekijk dan het lijstje objectief en beoordeel het alsof het een curriculum vitae van iemand anders is. Vind je ’t positief? Is het succes verdiend?  Besef dan dat het jouw lijstje was en claim het als jouw succes!

“Let us defend ourself against the universal madness of the ‘fast life'” (Uit het Fast Food manifest)

Was je niet zo lang geleden ook nog een ‘speedaholic’? Moest alles snel en efficiënt: tussen de middag een snelle hap, timemanagement op het werk, speeddaten om de ideale partner te vinden, ‘éénminuutverhaaltjes’ voor het slapen gaan, multitasken … Was je druk, druk, druk? Hadden je kinderen steeds meer huiswerk in minder tijd? Rende je met hen van de ene turnclub naar de andere danswedstrijd, terwijl je ondertussen je to do lijstje aanvulde?

Misschien is deze tijd in ons kot dan wel goed nieuws. Zo komt er ruimte vrij om eens wat meer stil te staan. En om te ontdekken dat het ‘snelle leven’ misschien niet het ‘goede leven’ was. Misschien kan je deze crisis aangrijpen om eens te vertragen en te zien wat er dan gebeurt. Je kan je inspireren op de ‘Slow food’ of ‘Slow living’ trend.

‘Slow food’ ontstond in Italië in de jaren ’80 van de vorige eeuw als protest tegen de vestiging van een bekende fastfoodketen op het Piazza di Spagna. Hoewel de keten er toch kwam, kwam ‘Slow Food’ als trend op gang en werd een mondiale trend. Het gaat er daarbij om kwaliteit boven kwantiteit te stellen: ambachtelijke keuken van eigen bodem om samen te koken en te genieten. Van ‘Slow food’ is het niet zo’n grote stap naar ‘Slow living’. Door ‘langzaam te leven’ kunnen we de teugels in handen nemen en weer aansluiten bij het tempo van de natuur. Wat betekent dat concreet?

• Minder werk en meer tijd om te genieten;
• Stil staan bij, wie je bent, wat je doet en wat je wil;
• Minder vrienden maar hechtere vriendschappen;
• Echt contact met je kinderen in plaats van snelle verhaaltjes;
• Tijd nemen voor elkaar en voor wat echt telt.

Met andere woorden: tijd nemen voor jezelf, voor de mensen waar je van houdt en je passies.

In ‘basorexia’ horen we het woord ‘bas’, dat verwijst naar het Franse werkwoord ‘baiser’ of zoenen. En ‘orexia’ betekent in het Grieks eetlust. Basorexia is dus niets meer of minder dan de drang om iemand te kussen.

Wanneer je iets heel erg mist, wordt de begeerte meestal groter. Als je dus lang niet hebt kunnen of mogen zoenen, kan je veel meer last krijgen van basorexia. Dat is slecht nieuws in deze quarantainetijd.

Een ander mooi woord om het huidige kus- en knuffelgebrek te beschrijven  is ‘huidhonger’. Het wijst op een gemis aan huidcontact. Want aanraken is ook echt een levensbehoefte, zoals eten en drinken. Te vroeg geboren baby’s worden op de blote huid gelegd. Liefdevolle aanrakingen zijn helend. Zo weten we bijvoorbeeld dat knuffelen de productie van oxytocine verhoogt, waardoor je een hogere weerbaarheid hebt tegen stress. Oxytocine wordt niet voor niets het  ‘knuffelhormoon’ genoemd.

We verzamelden enkele suggesties om je oxytocine-tekort op te vangen als je je toevlucht niet kan nemen tot knuffelen of kussen.  Of ze allemaal even goed werken, weten we helaas niet:

• Knuffel je huisdier;
• Praat of bel regelmatig met goede vrienden;
• Geef of ontvang complimenten;
• Lach, bijvoorbeeld door naar tv-programma’s te kijken die je aan het lachen maken;
• Luister naar rustgevende muziek, waarvan je blij wordt;
• Ga wandelen in de natuur;
• Doe sport of mediteer;
• Maak oogcontact. Er bestaat zelfs een website waar je een minuut lang in de ogen van een vreemde kan kijken: https://www.human.online/

Hebben jullie nog suggesties om onze basorexia of huidhonger te verlichten?

“Maak van geluk een gewoonte” (Emile Ratelband)

Nu we allemaal wat uit ons normale doen zijn door de ‘ophokplicht’ vanwege het Coronavirus is het misschien een goed idee om je gewoonten eens onder de loep te nemen: de goede én de slechte.

Wat zijn je dagelijkse routines? Welke positieve gewoontes mis je? Kan je ze vervangen door alternatieven? Maar nog belangrijker: welke slechte gewoontes zijn er nog wel en kan je die ook veranderen? Nu je toch al uit je normale ritme bent, is deze periode misschien een uitgelezen kans.

Maar hoe ontstaan gewoontes en waarom zijn ze zo hardnekkig? Charles Duhigg legt uit dat het ongeveer 21 dagen duurt om een gewoonte te installeren. Maar eens ze er is, wordt ze als gewoontelus in je hersenen afgedraaid. Deze lus verloopt in drie stappen: eerst is er een signaal -een seintje dat de gewoonte in gang zet-,  daarna is er de routine zelf gevolgd door een beloning. Als deze lus vaak genoeg doorlopen is, ligt de gewoonte min of meer vast. Je hersenen zijn dan als het ware geprogrammeerd.

Hoe ga je dan te werk om je gewoontes te veranderen? Volgens Duhigg is het bijna onmogelijk om de gewoonte uit te roeien maar je kan ze wel veranderen. Dat doe je door het signaal en dezelfde beloning te koppelen aan een nieuwe routine. Stel dat je bijvoorbeeld na een tweetal uur werken moe wordt (het signaal) en dan uit gewoonte even een tussendoortje gaat eten (de routine), waarna je weer energie krijgt (de beloning). Je zou in de plaats daarvan even een praatje kunnen gaan maken met je partner of een andere activiteit zoeken met hetzelfde resultaat.  Hou dan deze nieuwe gewoonte minstens 21 dagen vol.

Mogelijk heb je ook al ontdekt dat bepaalde gewoonten toch als vanzelf verdwenen zijn omdat het signaal zich niet voordoet. Sinds ik thuiswerk is mijn koffiegebruik bijvoorbeeld drastisch gedaald. Doordat ik collega’s geen koffie meer zie drinken, krijg ik zelf het signaal niet meer om telkens koffie te halen…

Leestip: Charles Duhigg, Macht der gewoonte, Waarom we doen wat we doen en hoe we dat kunnen veranderen, Amsterdam, 2015.