Ontmasker de leugenaar in je omgeving

“Er bestaan geen goede leugenaars. Alleen slechte luisteraars.” (Mark Mc.Clish)

Intuïtief voel je soms wel aan dat iemand met de waarheid een loopje neemt. Aarzelend spreken of meer uitleg geven dan nodig is, kan wijzen op een leugen. Of de leugenaar kan zichzelf gaan tegenspreken en zo door de mand vallen.

Maar gehaaide manipulators en leugenaars zullen hun leugen vaak in een heleboel waarheid verpakken zodat het niet gemakkelijk is om te weten wat er nu gelogen is of welke informatie ontbreekt. Sinds enkele jaren gebruikt de FBI een nieuwe tool om misleiding beter te kunnen herkennen via taalpatronen: statementanalyse.

Piet Baete volgde de opleiding bij de FBI en vertelt in zijn boek aan de hand van cold cases uit Vlaanderen hoe je de rode vlaggen kan herkennen die wijzen op leugens en bedrog. Enkele technieken gebruikte je misschien zelf ooit om een leugentje te verdonkeremanen. Maar vaak zijn het ook kleine versprekingen of ‘lekken’ uit je onbewuste, waardoor je jezelf verraadt.

Onzichtbaar worden

Hier verstop je je als het ware in de massa. Misschien heb je in je pubertijd ook ooit gezegd dat iedereen in de klas slechte punten had voor een vak. Zo wordt jouw eigen schuld wat minder zichtbaar. Natuurlijk pakte dat bij je ouders vaak niet. Maar wat met een verdachte die gevraagd werd of hij ook verhoord is in verband met de moord op zijn vriendin. Als het antwoord dan is: ‘De politie heeft iedereen uit haar buurt ondervraagd – familie, collega’s, vrienden… Dat was om een zo goed mogelijk profiel van haar te kunnen krijgen’. Dan is dat duidelijk een rode vlag, niet enkel omdat de verdachte zich wil verstoppen maar ook omdat hij ongevraagd uitlegt waarom iedereen werd verhoord.

Negaties

Alles wat je expliciet ontkent, kan wijzen op een gevoelig punt.  Wanneer je aan je voortuin een bordje hangt ‘dit is geen hondentoilet’, dan is dat niet per se om mensen duidelijk te maken wat het niet is, want je voortuin is heel wat zaken niet: het is geen parkeerplek, geen rustplek, geen park, geen vuilbak en noem maar op. Je zegt dat het geen hondentoilet is omdat je het beu bent om steeds de hondendrollen op te ruimen. Het ligt dus gevoelig. Zo zegt oud-minister Vanden Boeynants tijdens zijn persconferentie: ‘ik weet niet waar ik vandaan kom’. Omdat geen enkele journalist hem daar een vraag over stelde, wijst het op een gevoeligheid.

Afhankelijke woordjes

Dat zijn kleine woordjes die op zich niet echt veel betekenen zoals maar, slechts, meer dan, gewoon. Deze woordjes geven eigenlijk een inkijk in wat de spreker onbewust denkt. Bijvoorbeeld bij een acoholcontrole vraagt een agent: ‘Hoeveel hebt u gedronken, meneer?’ Als het antwoord ‘twee pintjes’ is, ben je als agent redelijk gerustgesteeld. Maar wat denk je van: ‘gewoon, twee pintjes’, of ‘maar twee pintjes’. De bestuurder weet dat het er zes waren en voegt onbewust het woordje ‘maar’ of ‘gewoon’ toe en geeft zo inkijk in zijn onbewuste gedachten.

Haperingen

Een teveel gebruik van ‘euh’ of wanneer je de vraag herhaalt, kan dat er op wijzen dat je twijfelt en nadenkt over je leugen:

‘Waar zat je gisteren?’

‘Euh waar zat ik gisteren…’

Zo bespreekt Piet 18 rode vlaggen die kunnen aangeven of iemand liegt of manipuleert. Eén of twee zo’n vlaggen kunnen toeval zijn, maar als je er teveel vindt, wordt er misschien een loopje met de waarheid genomen. Statementanalyse is dus een bondgenoot voor al wie de manipulators en leugenaars in zijn of haar omgeving wil ontmaskeren.

Leestip: Baete Piet, Ontmasker de leugenaar, Hoe statementanalyse cold cases kan oplossen maar ook je leven verandert, Manteau, 2022.

Verslaving: gekooide kikker

Wat is jouw verslaving? En hoe kom je ervan af?

“Addiction is an adaptation. It’s not you – it’s the cage you live in.” (Johann Hari)

Je hoeft niet als alcoholist onder een brug te leven of dagelijks een lijntje cocaïne te snuiven om last te hebben van verslavingen. Denk maar aan het eindeloze scrollen op je smartphone, tv kijken, snoepen of koffie drinken. Het verschil met de ‘junkies’ zit hem enkel in de mate waarin je verslaving je leven verstoort. Maar het patroon erachter is identiek volgens Gabor Maté.

Hongerige geesten

In zijn boek ‘Hongerige geesten’ legt Maté uit dat verslavingen voort komen uit geblokkeerde liefde. Het is een coping mechanisme om pijn en trauma te vermijden. Het is een complexe wisselwerking tussen persoonlijke geschiedenis, emotionele en neurologische ontwikkeling en hersenchemie. En hoewel sommige middelen erg verslavend kunnen zijn, zijn ze niet dé oorzaak van verslavingen. Zo wordt bijvoorbeeld dwangmatig gokken als een vorm van verslaving beschouwd. Maar niemand beweert dat het werd veroorzaakt door een spelletje kaart.

Willen we dus iets doen aan onze verslavingen, dan zullen we aan de slag moeten met de pijn, diep in ons. Want we mogen nog zo’n liefhebbende ouders hebben gehad, de meesten hebben wel kwetsuren opgelopen tijdens het opgroeien. Die we in ons latere leven met kleine of grote verslavingen te lijf gaan. We vertonen dus dezelfde patronen en hetzelfde gedrag als de zwaar verslaafden waar Gabor Maté jaren hulp aan gaf in zijn artsenpraktijk.

5-stappenplan

Maté Gabor geeft ook een vijfstappenplan voor gedragsverslavingen zoals kopen, gokken, snoepen of een andere storende verslaving.

Stap 1: Herbenoemen. In deze stap observeer je wat er aan de hand is en merk je op dat je blijkbaar denkt iets te ‘moeten’, dat er een ‘urgentie’ is om iets te doen. Chocola te eten of koffie te drinken bijvoorbeeld. Je kan dit gaan ‘benoemen’ voor wat het echt is, namelijk een valse overtuiging dat je iets denkt te moeten.

Stap 2: Herkaderen. Nu je in stap 1 hebt erkend dat er blijkbaar een gecreëerde behoefte is, kan je de echte oorzaak gaan blootleggen. Het zijn namelijk neurologische circuits die lang geleden in je hersenen zijn ontstaan als reactie op een probleem waar je vroeger mee te maken had. Nu worden die circuits getriggerd als je je terug gestressed, verveeld of ongelukkig voelt.

Stap 3: Herfocussen. In deze stap geef je jezelf wat tijd. De drang om koekjes te eten, tv aan te zetten of naar de winkel te gaan blijft niet aanhouden. Als je je richt op een andere activiteit kan je je hersenen leren om aan de roep naar wat je verlangt te weerstaan. Misschien kan je dat in het begin maar 15 minuten volhouden, maar succes komt in stapjes.

Stap 4: Ont-waarden: Nu je je impuls hebt herbenoemd en herkaderd terwijl je je richtte op iets anders, kan je jezelf eraan herinneren waarom je al die moeite deed: je ziet nu dat je verslaving geen waarde had, het was enkel tijdverspilling. Het beloofde vreugde maar je kreeg er niets echts voor in de plaats. Erger zelfs, je hebt er je echte waarden voor verloochend. In deze stap ga je dus na wat de negatieve invloed was van je verslavende gewoonte. In deze stap ga je dus bewust na wat er precies gebeurde toen je de drang liet overheersen, zonder jezelf te veroordelen.

Stap 5: Herscheppen: Je kan nu andere keuzen maken, in plaats van de vooraf geprogrammeerde gewoonten te volgen die je hersenen in het verleden voor je hebben gecreëerd. Bedenk in deze stap voor welke acitiviteiten je zelf vrij kan kiezen om uitdrukking te geven aan je behoeften tot creativiteit, zodat je kan uitstijgen boven het gevoel dat je tekortschiet, wat volgens Maté de bron is van onze verslavingen.

Ten slotte is het belangrijk om te beseffen dat je de stappen mogelijk verschillende keren zal moeten herhalen, dat het niet jouw schuld is dat je een verslaving ontwikkelde. Je hebt er niet om gevraagd om zo geprogrammeerd te worden. Maar je kan altijd beslisssen om zelf je leven in hand te nemen in plaats van de automatische processen voor jou te laten beslissen.

Leestip: Maté Gabor, Hongerige geesten, De psychologie van verslaving, AnkhHermes, 2022.

Wanneer ben jij authentiek?

Wanneer ben jij authentiek?

“Wees jezelf. Er zijn al zoveel anderen.” (Loesje)

Al 2500 jaar geleden waren filosofen bezig met de zoektocht naar het ‘zelf’. Wie ben je? Wat maakt dat je gedurende langere tijd dezelfde persoon blijft? Is het mogelijk om jezelf te kennen? En wanneer ben je je authentieke zelf? Hoe weet je dat? We willen immers allemaal authentiek en uniek zijn. Is het zelf niet gewoon de optelsom van wat je hebt nagebootst van je ouders, van prikkels uit je omgeving? Is er wel iets oorspronkelijks, een echte, authentieke ‘jij’?

Dat authenticiteit erg belangrijk is, blijkt uit wat mensen zeggen op het einde van hun leven. Bronnie Ware had als palliatieve verpleegkundige ontelbare gesprekken met stervenden. Waar mensen het meeste spijt van hebben is volgens haar: ‘Ik wou dat ik de moed had gehad om een leven te leiden waarin ik trouw was aan mezelf, in plaats van te voldoen aan de verwachtingen van anderen.’

Wanneer ben je authentiek? Volgens Stephen Joseph heb je drie facetten nodig om echt authentiek te zijn:

  1. Jezelf kennen: weet je wie je bent, wat je graag doet en waar je goed in bent?
  2. De baas zijn over jezelf: heb je zelf het stuur van je leven in handen, of bepalen anderen dat mee voor jou?
  3. Jezelf zijn: doe je wat bij je past en wat voor jou belangrijk is? Volg je je passies?

Zodra een van deze drie onderdelen ontbreekt, leef je niet authentiek.

Om voor jezelf te achterhalen of je authentiek bent, kunnen volgende vragen (eventueel in gesprek met een partner of een goede vriend) je helpen.

  • Wat deed je graag als kind? Wanneer ging je totaal op in een activiteit en vergat je alles om je heen? Beschrijf die activiteit of gebeurtenis nauwgezet. Wie was er, wat gebeurde er? Zoek uit hoe het komt dat je je daar zo in kon verliezen.
  • Hoe stel je jezelf voor aan iemand die je nog niet kent? Wat vertel je eerst? Vertel je wat je hobby’s zijn of vertel je iets over je carrière, je leeftijd of je kinderen?
  • Wanneer had je recent het gevoel dat je je authentieke zelf was? En wanneer was je dat helemaal niet? Wat maakt dat? Ga er dieper op in en zoek uit hoe het kwam.
  • Hoe merk je dat je niet authentiek bent? Hoe uit zich dat? Kan je partner dat aan je merken?
  • Heb je voldoende de controle over wat je wil doen in je leven? Of wie bepaalt dat (mee)? Wat doe je om jouw eigen koers te varen?
  • Op basis van vorige vragen, kan je nu duidelijk beschrijven wat authenticiteit voor jou betekent? Heb je een levensmotto?

Leestips

Joseph Stephen, Authenticiteit, jezelf zijn en waarom dat ertoe doet, e-book, 2016.

Casteleyn Brenda, Hoe was je dag?, 50 inspirerende wandelingen voor meer diepgang in je relaties, Borgerhoff & Lamberigts, 2021.

Tips voor je vakantielectuur

“Reading… a vacation for the mind” (Dave Barry)

Elke vakantie begint bij mij met de vraag: welke boeken neem ik mee? Meestal liggen er al een tiental te wachten om eindelijk gelezen te worden, maar heb ik daar ook zin in op reis?

Waar hou jij van? Wil je lekker ontspannen met bijvoorbeeld ‘De geheimen van de kostschool‘ van Lucinda Riley of ben je fan van Karin Slaughter met haar nieuwste ‘Gewetenloos‘. Vakantie is misschien wel de ideale tijd voor literatuur… wat dacht je dan van ‘Violeta‘ van Isabel Allende? Voor wie graag wat bijleert kan ‘Het begin van alles, een nieuwe geschiedenis van de mensheid’ van David Graeber misschien interessant zijn. Ikzelf ga voor ‘Activeer je nervus vagus’ van Luc Swinnen om mijn stressklachten voor eens en voor altijd te lijf te gaan.

Op deze website kan je nog meer inspiratie vinden voor leuke vakantielectuur.

Maar vakantie is natuurlijk niet enkel om te lezen, je wil ook met je partner, kinderen, vrienden leuke tijden beleven. Misschien is dan mijn boek ‘Hoe was je dag’ wel leuk. Daarin vind je leuke onderwerpen om samen over te praten tijdens de busreis, op het vliegtuig, het strand of tijdens wandelingen. Ik inspireer je graag met inzichten uit filosofie en psychologie (vlindereffecten) om elkaar (en jezelf) beter te leren kennen.

Leestip: Brenda Casteleyn, Hoe was je dag, 50 inspirerende wandelingen voor meer diepgang in je relaties, Borgerhoff & Lambreghts, 2021.

Feet

Maak je de juiste keuzes in je leven?

“You are always free to change your mind and choose a different future, or a different past.” (Richard Bach)

Wat je in het leven bereikt, hangt af van de keuzes die je maakt. Maar niet alle keuzen zijn even belangrijk. Robert Fritz maakt onderscheid tussen drie soorten: primaire, secundaire en fundamentele keuzen.

Je kunt op vrijwel alle terreinen van je leven primaire keuzes maken. Je kiest het voor het resultaat zelf, niet voor iets anders. Zo kan je ervoor kiezen een puzzel of een schilderij te maken of een boek te schrijven. Je kan kiezen voor een bepaald beroep, bijvoorbeeld of je dokter wil zijn of kunstenaar. Eens de puzzel, het boek of het schilderij af is, wanneer je dokter of kunstenaar bent, is je doel bereikt en heb je verkregen wat je wou. Bij een secundair doel daarentegen kies je iets dat je helpt een stap te zetten in de richting van je primaire doel. Je kan kiezen om verf te kopen voor je doek of een uitgever voor je boek. Je kan kiezen welk soort dokter je wil worden of je kan je in een artistieke discipline gaan bekwamen.

Maar soms ben je zo gefocust op de secundaire keuzen dat je je primaire keuze uit het oog verliest. Het meest gekende voorbeeld is geld verdienen of een carrière uitbouwen. Is het geld of de carrière echt datgene wat je wil bereiken of was het een secundaire keuze als middel om je primaire keuze – een gelukkig en vervuld leven – te bereiken?

Maar er is nog een derde soort keuze die het allerbelangrijkste is en de basis voor al de rest. Het is de fundamentele keuze waarbij je kiest voor een fundamentele oriëntatie op het leven of een fundamentele zijnstoestand. Voor de meeste mensen betekent dat de keuze om vrij te zijn, gezond te zijn en trouw te zijn aan zichzelf. Zodra je daarvoor gekozen hebt, worden alle andere keuzen in je leven erdoor bepaald. Je leven krijgt een onderliggende structuur die al de rest mee bepaalt.

Nu snap ik ook hoe ik door een fundamentele keuze van het roken was afgeraakt. Ik had daarvoor al ontelbaar aantal pogingen gedaan om te stoppen, maar niets lukte. Telkens kwam er een bepaalde situatie, waarin ik het moeilijk had. Tot ik de fundamentele keuze maakte om terug vrij te zijn. Door die keuze kregen alle situaties een andere dimensie. Ik snapte dat ik zelf zo de drijvende kracht werd achter de verandering, terwijl ik me daarvoor altijd een slachtoffer had gevoeld dat met de nodige wilskacht moest optornen tegen de verleidingen. Een niet-roker zijn is een fundamentele zijnstoestand en dat is iets totaal anders dan de zijnstoestand van de roker die probeert te stoppen. Eens de keuze voor vrijheid gemaakt was, was ik dus een niet roker en ging stoppen als het ware vanzelf.

Hoe maak jij keuzen in je leven? En was het je opgevallen dat je kan kiezen voor keuzes of keuzen. Blijkbaar zijn beide meervouden taalkundig juist… 🙂

Leestip: Robert Fritz, De weg van de minste weerstand. Over de kunst van het creëren. Ankh-Hermes, 1989.

Manipulatie

Poetin gebruikt gaslighting

“Genuine sincerity opens people’s hearts, while manipulation causes them to close” (Daisaku Ikeda)

Poetin beschuldigt het Westen van ‘cancel culture’. Omdat tal van Russische voorstellingen van theaters of evenementen geschrapt werden, vergelijkt hij ons nu met de nazi’s die boeken verbrandden. Het Westen discrimineert bekende Russische schrijvers en is bezig aan een uitbanning van de Russische cultuur, argumenteert hij.

Daarmee gebruikt hij een bekende truk van manipulators om hun slachtoffer (in dit geval de Russische bevolking) op te zetten tegen iemand (in dit geval het Westen).

Gaslighting als techniek

Deze techniek wordt vaak ook gebruikt in persoonlijke relaties:

  • Om het zelfvertrouwen en het functioneren van een slachtoffer af te breken;
  • Om in een echtscheiding kinderen op te zetten tegen de andere ouder, zodat ze die ouder gaan verstoten;
  • Om de familie en vrienden van een partner in een slecht daglicht te stellen, zodat ze alle contact met hun naaste omgeving verbreken.

Robin Stern beschreef voor het eerst de patronen in dit mentale misbruik met de term ‘gaslighting’. Ze ontleende de term aan de film ‘Gaslight’ uit 1944 met Ingrid Bergman, Charles Boyer en Joseph Cotton als hoofdrolspelers.

In deze film weet de romantische held, gespeeld door Boyer het slachtoffer, Bergman er gaandeweg van te overtuigen dat ze gek aan het worden is. Hij vraagt haar naar een broche die hij haar had gegeven en observeert haar verwarring als ze ze niet vindt terwijl ze er zeker van is dat ze ze in haar juwelenkistje had gelegd. Hij vertelt haar niet dat hij die er zelf heeft uitgehaald maar stelt dat ze de laatste tijd wel erg vergeetachtig is. Na een opeenstapeling van dit soort incidenten gaat ze uiteindelijk aan zichzelf twijfelen, wat de hele opzet was.

Hoe het werkt

Gaslighting is dus bewust informatie verdraaien en de werkelijkheid fout voorstellen zonder dat het slachtoffer dat in de gaten heeft. In het Rusland van Poetin is dat niet meer zo moeilijk. Het recept is eenvoudig: zorg ervoor dat het slachtoffer (de Russische bevolking) geen weet heeft van de agressie die aan de gang is in Oekraïne. De reactie op de agressie kan nu eenzijdig worden uitgelegd als discriminatie door een nazi-geïnspireerd Westen. Het Westen is dus de boosdoener.

Het verwisselen van oorzaak en gevolg is ook een truc die verstotende ouders vaak gebruiken om hun ex partner te raken. Ze lokken een boze reactie uit door bijvoorbeeld een afspraak te negeren en als de onder dan verontwaardigd of geïrriteerd reageert, wordt dat extra in de verf gezet als negatieve eigenschap. Na een tijdje wordt het erg moeilijk om de zaken nog recht te zetten. Want een goede gaslighter zal zich tegelijk als beschermer opwerpen en argumenteren dat het veiliger is om minder contact te onderhouden met zo’n negatieve persoon. Als het contact dan uiteindelijk verbroken wordt, is er geen enkele mogelijkheid meer om een alternatieve waarheid te laten zien.

Zo wordt je visie op de realiteit stilaan aangepast en verdraaid en wordt elke actie van de tegenpartij geframed als negatief. Een verstoten ouder kan nooit winnen: als hij/zij  contact zoekt wordt het gezien als opdringerig en als hij het kind dan met rust laat, is het een onverschillige ouder.  

Slachtoffers

Het slachtoffer in dit verhaal is niet enkel de verstoten ouder of het Westen dat onterecht beschuldigd werd, maar ook het gebrainwashte slachtoffer. Gaslighting is immers een vorm van mentale en psychische mishandeling die zo diep ingrijpt dat het kan leiden tot psychische klachten zoals depressie, identiteitsproblemen, angst.

Het enige lichtpuntje is dat deze donkere periode in de wereldgeschiedenis het bewustzijn rond manipulatie misschien kan vergroten. Zo kunnen we ons misschien beter wapenen tegen deze schurken die onze relaties en de wereld verzieken.

Informatie

Een overzicht van bronnen over manipulatie en narcisme vind je hier.

Leestip: Robin Stern, Het Gaslight Effect, Verborgen narcisme, Ankh Hermes, 2018.

Schaap

Werd jij ook jarenlang misleid door propaganda?

‘Wiens brood men eet, diens woord men spreekt’ (spreekwoord)

Als kind kregen we te horen dat spinazie goed is voor ons ijzergehalte, dat we sneller groeien van melk en ontbijtgranen, dat we slim worden van vis… Ondertussen drinken we massaal light-cola en vervangen we echte suiker met suikervervangers.  We kiezen voor margarine in plaats van boter en wie allergisch is aan gluten, kan uit een heel gamma aan dieetproducten kiezen. Calorieën tellen en sporten helpt ons ons gewicht op peil te houden. We eten minder vlees en vet of kiezen voor biologische producten. En toch worden we met zijn allen steeds dikker…

Gezond eten?

Een jaar geleden begon ik een voedselchallenge van 90 dagen waarin je proefondervindelijk ervaart wat voedsel met je gezondheid en welbevinden doet.  In dit programma krijg je elke week een nieuwe opdracht om te experimenteren met voedsel en stelselmatig worden bepaalde voedingsmiddelen of producten toegevoegd of weggelaten. Ergens halverwege had ik de merkwaardige ervaring dat ik me quasi permanent verzadigd voelde en als ik nog honger had was het een veel authentieker gevoel dan vroeger toen ik om de haverklap ‘een hongertje in iets’ had. Mijn behoefte aan snoep was totaal verdwenen en daarvoor kwam nu een enorm gevoel van rust in de plaats. Ik was blijkbaar ontsnapt aan de greep van de verslavende voedingsindustrie.

Propaganda van de voedingsindustrie

Tim Spector legt in zijn boek ‘Ingelepeld’ uit hoe de voedingsindustrie ons voortdurend misleidt. De voedingconglomeraten hebben gigantische budgetten voor marketing en voor lobbying bij de overheid. Daarom investeren ze massaal in onderzoeken om ons te overtuigen hun producten te kopen. Die onderzoeken zijn vaak gebaseerd op te kleine steekproeven of foute interpretaties. Zo is veel van wat ons verteld is over voeding misleidend of zelfs gevaarlijk en ook de overheid neemt deze foute adviezen over. De fabrikanten van ontbijtgranen zullen bijvoorbeeld maar wat graag bewijzen dat ontbijten echt wel noodzakelijk is voor de gezondheid.

Vanuit de strategie van de voedingsindustrie is het overigens wel winstgevend om de producten zo te maken dat we er meer van willen gebruiken. Dus werden de verslavende ingrediënten zoals suikers en suikervervangers opgevoerd terwijl de echte voedingswaarde daalde.  Er ontstaan producten waar je altijd meer van wil eten omdat ze nauwelijks verzadigen. Zo gaan we ons allemaal continu overeten terwijl we toch ondervoed blijven.

Komaf met voedingsmythes

Tim Spector maakt komaf met heel wat voedingsmythes maar hij loopt niet in de valkuil om richtlijnen te gaan geven die op iedereen van toepassing zouden zijn. Die zijn er immers niet. Dat zou hetzelfde zijn als zeggen dat iedereen schoenmaat 40 moet gaan gebruiken. Ieders lichaam is anders, ook wat voeding betreft. Er bestaat dus geen ideaal dieet voor iedereen. Maar een kritische blik op de propaganda van de voedingsindustrie is al een stap in de goede richting.

Leestip: Tim Spector, Ingelepeld, Waarom maar weinig klopt van wat ons over voedsel is verteld, Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam, 2021.

Keuze

Eerste hulp bij twijfel

“Nous sommes nos choix” (Jean-Paul Sartre)

In het hoofdstuk ‘Kiezen is verliezen’ van mijn boek Hoe was je dag kan je nagaan op welke manier je keuzes maakt in je leven. Misschien weeg je op een logische manier de pro’s en contra’s tegen elkaar af. Of kies je liever tegen wat je wil vermijden? Ben je eerder impulsief en opteer je voor het eerste wat in je opkomt. Of wil je eigenzinnig kiezen voor de weg die niemand anders inslaat? Volg je je innerlijke stem? Mogelijk wil je naast optie A ook optie B openhouden zodat je nog kan bijstellen?


Misschien ondermijn je je keuzes door enkel te opteren voor wat haalbaar is? Of werk je met eliminatie? Enkel wat overblijft, is dan nog een optie. Heb je al eens bij verstek gekozen: dan laat je een deadline voorbijgaan of blijf je weg uit een vergadering waardoor de keuze voor jou wordt gemaakt.


En hoe lang doe je over je keuze? Praat je er met anderen over? Ga je achteraf misschien nog twijfelen of is de keuze voor eens en altijd bepaald?


En als al deze methodes niet helpen en je blijft twijfelen, kan je ook altijd het volgende proberen:


Stap 1: Leg de keuze voor aan iemand anders en vraag om voor jou te kiezen. Of laat het toeval kiezen: gooi een munt op en laat kop of munt de uitkomst bepalen.
Stap 2: Observeer je reactie op de uitkomst van stap 1. Ben je teleurgesteld of opgelucht? Zo kom je te weten wat je onbewuste keuze was.
Stap 3: Nu je weet wat je onbewuste keuze was, kan je daar met meer zekerheid voor kiezen. Was je opgelucht dan was de toevallige uitkomst goed. Ben je teleurgesteld, dan kies je voor het tegendeel. Ben je noch opgelucht, noch teleurgesteld, dan zijn beide opties wellicht goed.

Enneagram

Jezelf ontdekken via enneagram

“My actual personality probably lies someplace between the two.” (Edie Falco)

Het enneagram als model

Het ‘enneagram’ is een neutraal ontwikkelingsmodel dat negen persoonlijkheidstypen beschrijft. Helaas kleeft er aan het enneagram een etiket van ‘pseudowetenschappelijkheid’ omdat het soms ook gebruikt werd voor meer spirituele interpretaties. Maar als je alle spirituele aspecten weglaat en het als een ‘model’ gebruikt, is het zeer waardevol en kan het je helpen om jezelf en  anderen beter te begrijpen.

Een psychologisch model bouwt verder op onze gewoonte om etiketjes te plakken (je bent een man/vrouw/levensgenieter/introvert/…) zodat we ons gedrag kunnen begrijpen en voorspellen. Het is dus  eigenlijk een soort instrument om jezelf te meten of te vergelijken om zo tot inzicht te komen. Een soort meetlat dus maar dan niet om er afstanden mee te vergelijken, maar om types mensen te onderscheiden.

De bedoeling is niet dat je jezelf een etiket opplakt want iedereen is sowieso uniek. Maar door na te gaan wat de gelijkenis of de verschillen zijn, kan je meer ontdekken over jouw eigen persoonlijkheid. Het is een beetje zoals naar jezelf kijken vanuit het oogpunt van iemand anders. Door jezelf bijvoorbeeld als vrouw te vergelijken met andere vrouwen, kan je meer inzicht krijgen over de manier waarop jij je vrouw-zijn ervaart op een unieke manier. Misschien ben je wat rationeler dan andere vrouwen en op dat punt ben je minder ‘typisch vrouw’ (vooropgesteld dat je even mee wil gaan in het ‘model’ waarin vrouwen minder rationeel zouden zijn dan mannen). Maar anderzijds zie je toch ook een duidelijk verschil tussen jouw rationaliteit en die van je vriend, zodat je jezelf toch ook weer helemaal vrouwelijk kan voelen.

Ook in marketing gebruikt men modellen. Denk aan ‘cultuurtypes’. Je kan de klanten van musea en cultuurhuizen indelen in hun motivatie om aan cultuur te doen. Zo heb je de ‘meerwaardezoeker (die vooral aan cultuur doet om iets bij te leren) of de ‘sociale cultuurliefhebber’ (die cultuur ziet als iets dat hij met anderen kan delen). Als je dan gaat kijken naar de profielen zal het niet verbazen dat een ‘meerwaardebezoeker’ wat meer belezen is en dat ‘sociale bezoekers’ vaak wat extraverter zijn. Met zo’n modellen kunnen marketeers beter inschatten hoe ze hun doelgroepen kunnen aanspreken. Maar dat betekent uiteraard niet dat er bij de ‘sociale bezoekers’ geen belezen types kunnen zijn. Een model is dus niets meer dan een instrument om inzicht te geven. Wanneer we het enneagram op die manier als een model hanteren, is het zeer leerrijk.

De types van het enneagram

Het enneagram beschrijft dus negen types mensen vanuit hun basismotivatie. En hoewel iedereen een combinatie is van alle basistypes op zijn of haar eigen manier, is er toch één dat onze kernmotivatie weergeeft als vertrekpunt of focus op de wereld.

De benaming van de types is overigens soms verwarrend. Zo wordt de twee als ‘helper’ omschreven, alsof enkele dat basistype ‘helpen’ als eigenschap heeft. Maar het basistype geeft niet zozeer karaktereigenschappen als wel basismotivaties weer. Andere types kunnen bijvoorbeeld ook helpend zijn, maar hun motivatie om te gaan helpen is anders.

Een leuke manier om je basistype te vinden is te kijken hoe je je gedraagt op feestjes:

Types 1 zullen op een feestje direct gezien hebben dat er een vlek op het tafelkleed zit of dat er een schilderij scheef hangt. Ze merken het ook als iemand zich niet gedraagt zoals het hoort. Mogelijk zullen ze discreet hier en daar iets verbeteren. Daarom worden ze ‘perfectionist’ genoemd. Ze zijn idealistisch en streven ernaar om alles juist te krijgen. Hun basismotivatie is dus om zichzelf en de wereld perfect (volgens hun normen) te krijgen of te houden. Het is hun manier om te bepalen.

Types 2 zullen vooral belang hechten aan de mensen op het feestje. Zij hebben snel door wie er zich mogelijk niet zo goed voelt. Ze zullen dan vooral gaan kijken hoe ze ervoor kunnen zorgen dat die mensen zich beter op hun gemak voelen. Ze zijn dus op hun best als ze iets kunnen betekenen voor anderen en daarom worden ze ook ‘helper’ genoemd. Voor hen is goedheid en geven hun levensdoel. Ze zijn daarom gefocust op was anderen nodig hebben. En door die anderen willen ze erkend worden voor hun hulp en advies.

Types 3 zijn vooral met hun imago en hun succes bezig. Zij zullen op een feestje vooral willen schitteren. Ze voelen zich op hun best als ze zich charmant en succesrijk kunnen gedragen en je kunnen imponeren met hun verwezenlijkingen. Daarom noemen we hen de ‘presteerder’. Ze zijn dus vooral gefocust op wat ze kunnen doen om succes te halen en doelen te bereiken. Zichzelf promoten zorgt hopelijk voor erkenning voor hun glory.

Types 4 zijn op een feestje vaak wat gereserveerder. Ze hopen dat iemand hen zal aanspreken. Vaak voelen ze zich in sociale omstandigheden wat anders dan de anderen, en eigenlijk vinden ze dat ook niet zo heel erg omdat ze van zichzelf wel het idee hebben dat ze nogal uniek zijn. Ze zijn ook nogal gevoelig en worden daarom de ‘romanticus’ of ‘individualist’ genoemd. Hun focus is vooral om uniek te zijn. Ze willen geenszins beschouwd worden als grijze muizen.

Types 5 zullen ook wat gereserveerd zijn. Ze zijn wat analytischer ingesteld en bekijken alles graag vanop een afstand. Ze zijn ook wat onafhankelijk en apart. Daarom worden ze ‘observeerder’ genoemd. Hun focus is om de wereld te begrijpen via kennis en analyse. Als ze de dingen grondig onderzoeken en begrijpen, voelen ze zich zeker en veilig.

Types 6 zijn ook heel nuttig op een feestje omdat ze op alles voorbereid zijn. Ze zullen alle mogelijke risico’s gezien hebben zoals brandveiligheid of pickpockets.  Ze zullen niet in de schijnwerper staan, maar er zorg voor dragen dat alles veilig en vlot verloopt. Ze zijn ook voortdurend bezorgd en twijfelen aan alles, zijn over veel zaken achterdochtig. Ze worden ‘loyalisten’ genoemd omdat ze via allianties en voorbereiding zoeken naar meer veiligheid en zekerheid.

Types 7 zijn echte partybeesten. Ze houden van het voetlicht en plezier maken. Ze willen vooral alles zo positief mogelijk invullen. Ze zijn ook diegenen die iedereen meesleuren in een polonaise of op tafel dansen tot in de kleine uurtjes. Of ze entertainen de tafelgenoten. Daarom zijn het ‘enthousiastelingen’. Ze zijn er vooral op gespitst om alle opties open te houden en in alles het positieve te zien.

Types 8 zijn ook zeer energieke types die veel kracht uitstralen en ze willen anderen graag imponeren met hun verhalen over hoe ze anderen de baas werden. Ze kunnen soms wat dominant overkomen. Je weet dat je niet met hen wil sollen en daarom worden ze ook ‘uitdager’ genoemd. De focus van 8 is om de touwtjes zelf in handen te hebben en niet door anderen bepaald te worden.

Types 9 zijn rustig en vrolijk. Ze gaan niet op de voorgrond treden maar zullen op een stille manier zorgen dat er harmonie is zodat iedereen zich goed voelt. Ze kunnen zich bij iedereen inpassen en met iedereen praten. Iedereen vindt ze daarom sympathiek. Conflicten gaan ze altijd uit de weg. Daarom worden ze de ‘vredesstichter’ genoemd. Hun focus ligt erop om rust en harmonie te verkrijgen en behouden. Zo moeten ze niemand in het bijzonder zijn en kunnen ze hun autonomie behouden.

Als je geïnteresseerd bent in je persoonlijkheidstype loont het zeker de moeite om daar eens dieper op in te gaan. Het is veel rijker dan ik met deze 9 beschrijvingen kon weergeven en vanuit je persoonlijkheidstype kan je ook ontdekken waar je sterktes en zwaktes liggen, waar er ontwikkelingskansen zijn. Dan wordt het pas echt interessant.

Meer weten?

Ik maakte zelf kennis met enneagram in een opleiding van Catherine Poissonnier. Echt een aanrader, als je niet bang bent van wat zelfinzicht. Voor mij was het echt ontluisterend. En je krijgt ook een goed zicht op het gedrag en de motivaties van andere mensen. Plots werd mij duidelijk waarom mijn collega altijd alle fouten zag en zich daarin zo kon ergeren. Of waarom ik me ergerde aan een chef die altijd compromissen sloot in plaats van op te komen voor zijn team. Je kan zo ook de wereld zien door de ogen van de andere types en dat is echt heel verrijkend.  

Je leert er dus niet  enkel jezelf, maar ook alle andere types (her)kennen. En je ontdekt er hoe je toch ook je unieke zelf bent en hoe mensen met hetzelfde basistype elk op een andere unieke manier een type kunnen neerzetten. Meer informatie over Catherines workshops vind je via deze website.

Wil je meer lezen over enneagram, dan is het boek van Riso en Hudson een aanrader:

Riso Don Richard, Hudson Russ, De wijsheid van het enneagram, Gids voor psychologische en spirituele groei voor de negen persoonlijkheidstypes, Altamira, 2010.

Erg leuk is ook nog het youtube-kanaal van Joshua French. Hij heeft voor elk type een filmpje van ongeveer een kwartiertje, helaas wel in het Engels.

Foto beter slapen

Nooit meer snurken door beter te ademen

“Breath is the link between mind and body.” (Dan Brule)

Sinds een jaar of vier heb ik last van chronische hyperventilatie en ondertussen heb ik al alles gelezen over de juiste in-en uitademing, de juiste balans tussen zuurstof en koolstofdioxide, de Buteyko-methode, pranayama en noem maar op. Er is dus weinig dat ik nog niet wist over ademenen… tot ik het boek van James Nestor las.

In ‘Het nieuwe ademen’ legt James Nestor uit wat ademen precies betekent voor je lichaam en blijkbaar is dat nog veel essentiëler dan ik dacht. Zo wisten indianen al dat door je mond ademen je lichaam van alle kracht berooft. Kinderen werden er getraind om door hun neus te ademen de hele dag door en elke dag weer. Nestor legt tot in detail uit hoe mondademhaling en slaapapneu niet enkel chronische slaapproblemen, maar ook diabetes, hoge bloeddruk, kanker en nog veel meer problemen veroorzaken. Hij gaat ook op zoek naar oude beschavingen, waar mensen een perfect gaaf gebit hadden en toont aan dat scheve tanden, neusverstoppingen en sinusitus een euvel van de moderne tijd zijn. Wist je overigens dat de neus zwellichaampjes heeft en regelmatig een erectie heeft?

Nestor vertelt dat we niet enkel een cultuur van ‘overeters’ maar ook een cultuur van ‘overademers’ hebben gecreëerd. De sleutel tot optimaal ademen is minder ademen. Zo testte de samaroei in Japan een soldaat door een veer onder zijn neusgaten te houden terwijl hij in- en uitademde. Als de veer bewoog, werd hij weggestuurd. Gelukkig geeft Nestor in zijn boek tal van oefeningen om beter te leren ademen.

Maar een verrassend inzicht was wat Nestor vertelt over snurken. Want ik ben helaas ook een snurker sinds een aantal jaren. Uit een slaaponderzoek bleek dat ik net niet genoeg snurkte om in aanmerking te komen voor een terugbetaald hulpstuk.  Groot was dan ook mijn verbazing om in het boek een simpele antisnurktip te ontdekken. Want als er al speciale toestellen worden gemaakt om het probleem te verhelpen, kan een simpel huis tuin en keuken trukje toch niet volstaan? Maar kijk, vandaag was mijn snurkscore op de app nog 3 punten, waar ik vroeger gemakkelijk meer dan 90 haalde. De truk bestaat er gewoonweg uit om je mond af te plakken zodat je wel door je neus moet ademen. In het begin lukte me dat maar 10 minuten, voor ik naar lucht happend het plakkertje – dat als een Hitlersnorretje over mijn mond zat – eraf te trekken. Maar na een tijdje lukte het me enkele uren en deze nacht wel zes uur aan een stuk. En zie… mijn surkscore is nu nog maar 3, terwijl ik vroeger gemakkelijk meer dan 90 haalde…

Leestip: James Nestor, Het nieuwe ademen, De weg naar een betere en sterkere ademhaling, Harper-Collins, 2020.